AI voor Iedereen

Wat is AI?

Wat is kunstmatige intelligentie?

Misschien hoort u het woord de laatste tijd overal. Op het journaal, in de krant, van uw kleinkinderen. Kunstmatige intelligentie, of AI zoals de meeste mensen het noemen. Het klinkt ingewikkeld en een beetje toekomstig, alsof het iets is voor jonge mensen met verstand van computers. Maar dat is het niet. AI is gewoon een hulpmiddel. U kunt het net zo goed leren gebruiken als u ooit heeft geleerd om te telefoneren, te pinnen of een berichtje te sturen.

Kunstmatig betekent: door mensen gemaakt, niet echt levend. Intelligentie betekent: slimheid, het vermogen om iets te begrijpen of op te lossen. Kunstmatige intelligentie is dus een door mensen gemaakt programma dat dingen kan die vroeger alleen mensen konden. Een vraag begrijpen, een antwoord bedenken, een tekst schrijven of een plaatje maken.

Het makkelijkste is om AI te zien als een heel behulpzame kennis die ontzettend veel heeft gelezen van wat er op internet is geschreven. U kunt hem van alles vragen, in gewone spreektaal, en hij geeft u meteen antwoord. U hoeft geen knopjes te zoeken en geen dikke handleiding te lezen. U stelt uw vraag zoals u dat aan een mens zou doen, en er komt een antwoord terug.

Hoe werkt AI?

U hoeft niet te weten hoe de motor van uw auto in elkaar zit om ermee naar de winkel te rijden. Zo is het met AI ook. Toch is het prettig om een klein beetje gevoel te krijgen bij wat er gebeurt, zodat het niet als toverij aanvoelt.

Stelt u zich voor dat iemand ontelbaar veel boeken, brieven, krantenartikelen en gesprekken heeft gelezen. Miljoenen en miljoenen bladzijden. Door al dat lezen heeft die persoon geleerd hoe taal werkt, welke woorden bij elkaar horen en hoe je een goed antwoord geeft. AI heeft precies dat gedaan, alleen dan met een computer die veel sneller leest dan een mens ooit zou kunnen.

Als u nu een vraag stelt, gaat de AI niet echt nadenken zoals u en ik dat doen. Hij kijkt heel snel welk antwoord het beste past bij uw vraag, op basis van alles wat hij ooit heeft gelezen. Een beetje zoals u zelf soms al weet hoe een zin afloopt voordat de ander is uitgesproken, omdat u het zo vaak heeft gehoord. AI doet dat ook, maar dan razendsnel. Er zit dus geen mannetje in de computer. Het is heel veel gelezen tekst en een slimme manier om daaruit een passend antwoord te kiezen.

Veel AI-programma's kunnen tegenwoordig ook zelf even op internet zoeken. Vraagt u naar het weer van morgen of naar iets wat vorige week in het nieuws was, dan kijkt de AI eerst op een paar websites en geeft u daarna antwoord. Vaak staat er dan ook bij waar hij het gevonden heeft. Dat is handig, maar ook dan kan hij zich vergissen.

Wat kan AI wel en niet?

Het is goed om te weten waar u AI voor kunt gebruiken en waar u voorzichtig mee moet zijn. Net zoals u weet dat een hamer prima is voor een spijker, maar niet voor het indraaien van een schroef.

AI is heel goed in taal. Hij kan een brief voor u opstellen, een moeilijke tekst in gewone woorden uitleggen, een lange brief van de gemeente voor u samenvatten, een recept bedenken met wat u nog in de koelkast heeft, of meedenken over een cadeau voor uw kleinzoon. Hij heeft eindeloos geduld, wordt nooit moe, en u kunt hem gerust tien keer hetzelfde vragen zonder dat hij zucht.

Maar AI is niet volmaakt, en dat moet u goed onthouden. Hij kan zich vergissen, en het vervelende is dat hij dat met veel zelfvertrouwen doet. Soms verzint hij iets wat helemaal niet klopt en zegt hij het toch alsof het waar is. Gebruik AI daarom om u te helpen, maar controleer belangrijke zaken altijd zelf. Vraag hem niet om een diagnose te stellen in plaats van de dokter, en geloof niet zomaar een jaartal of een bedrag dat hij noemt zonder het na te kijken. Zie hem als een behulpzame kennis die veel weet maar zich soms vergist, niet als een orakel dat altijd gelijk heeft.

Veelvoorkomende misverstanden

Er doen veel verhalen de ronde over AI, en niet alles wat u hoort klopt. Hieronder vindt u er een paar.

Sommige mensen denken dat AI een levend wezen is dat gevoelens heeft en u in de gaten houdt. Dat is niet zo. Het is een computerprogramma, meer niet. Het heeft geen gevoelens en geen bedoelingen, en het zit niet stiekem naar u te kijken. Het doet alleen iets als u er een vraag aan stelt.

Anderen zijn bang dat u heel technisch moet zijn om AI te kunnen gebruiken. Ook dat klopt niet. Als u een berichtje kunt typen of inspreken, dan kunt u AI gebruiken. U hoeft niets te programmeren en u kunt niets kapotmaken. Er bestaat geen verkeerde vraag.

En dan is er de angst dat AI alles overneemt en mensen overbodig maakt. Maar AI is een gereedschap, en gereedschap doet niets uit zichzelf. Een boormachine boort geen gat zonder dat iemand hem vasthoudt. Zo doet AI ook alleen iets als u hem een opdracht geeft.

Tot slot denken sommigen dat alles wat AI zegt waar is, juist omdat het van een computer komt. U weet nu beter. AI kan zich vergissen, en uw eigen gezonde verstand blijft het belangrijkste gereedschap dat u heeft.

Even oefenen

U leert het het best door het gewoon te doen. Hieronder staan een paar kleine oefeningen die u aan de keukentafel kunt proberen, zonder dat er iets fout kan gaan. In het volgende hoofdstuk laten we zien hoe u precies begint, maar het kan geen kwaad om alvast na te denken over wat u zou willen vragen.

Bedenk eerst eens één ding waar u de laatste tijd tegenaan liep. Misschien een ingewikkelde brief die u niet begreep, een recept dat u zocht of een uitje dat u wilde plannen. Schrijf dat op een briefje. Dat wordt straks uw eerste echte vraag aan de AI.

Probeer daarna in uw eigen woorden op te schrijven wat AI volgens u goed kan en waar u niet blind op zou vertrouwen. Als u dat helder heeft, heeft u de belangrijkste les van dit hoofdstuk al te pakken.

Om te onthouden

AI is een door mensen gemaakt hulpmiddel dat u in gewone taal van alles kunt vragen. Het werkt met heel veel gelezen tekst. Het denkt en voelt niet echt. Het is goed in taal en heeft veel geduld, maar het kan zich vergissen. Belangrijke dingen controleert u dus altijd zelf. U kunt niets kapotmaken en u hoeft nergens bang voor te zijn.

In het volgende hoofdstuk voert u uw allereerste gesprek met AI.

Uw eerste gesprek met AI

Een account maken

Voordat u met AI kunt praten, heeft u een plek nodig waar u hem kunt bereiken. Dat gaat ongeveer zoals u vroeger een nieuw e-mailadres aanmaakte. U gaat naar een website of u opent een app op uw telefoon of tablet. U vult uw e-mailadres in, u kiest een wachtwoord, en u bent klaar. Er zijn verschillende AI-programma's. Bekende namen zijn ChatGPT, Gemini van Google, Copilot van Microsoft en Claude. Ze werken allemaal op ongeveer dezelfde manier. Als u er één onder de knie heeft, kunt u de andere ook.

Wees niet bang dat u iets verkeerd doet. Het ergste dat kan gebeuren is dat u opnieuw moet beginnen, en dat is met een kopje koffie erbij zo gedaan. Schrijf uw wachtwoord op een papiertje dat u op een veilige plek bewaart, want dat scheelt later een hoop gezoek. In hoofdstuk 8 vertel ik u hoe u veilig met wachtwoorden omgaat, maar voor nu is dit genoeg om te beginnen.

Gratis of betalen?

De meeste AI-programma's kunt u gratis gebruiken. Voor gewone vragen, brieven en recepten is dat ruim voldoende. Er bestaan ook betaalde versies. Die kosten meestal rond de twintig euro per maand. U kunt dan meer vragen per dag stellen en krijgt soms wat betere antwoorden. Mijn advies is om gewoon gratis te beginnen. Merkt u na een paar maanden dat u het veel gebruikt en dat u steeds tegen een grens aanloopt, dan kunt u altijd nog kijken of betalen de moeite waard is. Let wel op dat een betaald abonnement elke maand doorloopt totdat u het zelf opzegt.

AI in WhatsApp

Misschien heeft u al AI op uw telefoon zonder dat u het weet. In WhatsApp zit een eigen AI-hulp, die Meta AI heet. U herkent hem aan een gekleurd rondje in de app. Daar kunt u net zo vragen aan stellen als in de andere programma's. Weet wel dat uw gesprekken met Meta AI niet zo goed beveiligd zijn als uw gewone gesprekken met familie en vrienden. Het bedrijf achter WhatsApp kan ze lezen en gebruiken om de AI te verbeteren. Vertel Meta AI dus nooit iets wat privé is. Wilt u hem niet gebruiken, dan laat u dat rondje gewoon met rust. Er gebeurt niets zolang u er niet op tikt.

Een vraag stellen

Nu komt het leukste. U ziet een leeg vak op het scherm, meestal onderaan, met daarin een zinnetje als "Stel je vraag" of "Typ hier je bericht". In dat vak typt u gewoon wat u wilt weten, in gewone spreektaal, precies zoals u het aan een behulpzaam iemand zou vragen. U hoeft geen moeilijke woorden te gebruiken en u hoeft niet netjes te formuleren. Typ bijvoorbeeld eens: "Leg mij uit wat kunstmatige intelligentie is, alsof ik er niets van weet." Druk op Enter of op het pijltje, en binnen een paar tellen verschijnt er een antwoord.

Houdt u niet zo van typen, dan is er goed nieuws. Bij bijna alle programma's kunt u ook gewoon inspreken. U tikt op een klein microfoontje, u zegt uw vraag hardop, en de computer zet uw woorden vanzelf om in tekst. Voor veel mensen is dat veel prettiger dan typen, en het werkt verrassend goed. Bij de meeste programma's kunt u zelfs een heel gesprek hardop voeren. U praat, en de AI praat met een stem terug, net als aan de telefoon.

Wat is een prompt?

U zult het woord prompt vaker tegenkomen. Het klinkt ingewikkelder dan het is, dus ik leg het meteen uit. Een prompt is niets anders dan de opdracht of de vraag die u aan de AI geeft. Als u typt: "Maak een boodschappenlijstje voor een week gezond eten voor twee personen", dan is die hele zin uw prompt. Elke keer dat u iets aan de AI vraagt, geeft u dus een prompt. Het is gewoon een deftig woord voor wat u zegt.

Met een prompt kunt u heel precies zijn. Hoe duidelijker u vertelt wat u wilt, hoe beter het antwoord dat u terugkrijgt. Daar gaat het volgende stukje over.

Hoe krijgt u betere antwoorden?

Stelt u zich voor dat u bij de bakker vraagt: "Geef mij eens iets lekkers." Dan krijgt u iets, maar misschien niet wat u in gedachten had. Vraagt u om een halfje volkoren, versgebakken en gesneden, dan krijgt u precies wat u zoekt. Met AI werkt het net zo. Hoe meer u erbij vertelt, hoe beter.

Een paar eenvoudige gewoontes helpen enorm. Vertel wie u bent en voor wie het bedoeld is, bijvoorbeeld: "Ik ben een gepensioneerde meneer van tweeënzeventig en ik wil dit begrijpen zonder moeilijke woorden." Vertel wat u ermee wilt, bijvoorbeeld: "Ik wil hier een korte brief van maken." En vertel in welke vorm u het antwoord wilt, bijvoorbeeld: "Houd het kort" of "Leg het uit in gewone taal."

U mag ook altijd doorvragen. Vindt u het antwoord te lang, typ dan gewoon: "Kun je dit korter zeggen?" Snapt u iets niet, typ dan: "Leg dat laatste stuk nog eens uit, maar dan makkelijker." De AI wordt daar nooit boos om en heeft alle tijd van de wereld.

Onthoud vooral dat het een gesprek is. U mag heen en weer praten, bijsturen en verbeteren, net zo lang tot het antwoord is zoals u het wilt. Zo haalt u er het meeste uit.

Even oefenen

Open uw AI-programma en begin met iets kleins en vrolijks. Vraag bijvoorbeeld: "Vertel mij een leuk weetje over Rotterdam." Lees het antwoord en vraag daarna: "Vertel er nog eentje." U merkt meteen hoe gemakkelijk het heen en weer praten gaat.

Probeer daarna eens hetzelfde te vragen op twee manieren. Eerst kort: "Wat is gezond ontbijten?" En daarna uitgebreid: "Ik ben zeventig en wil gezonder ontbijten zonder ingewikkelde recepten. Geef mij drie eenvoudige ideeën." Leg de twee antwoorden naast elkaar. Dan ziet u met eigen ogen hoeveel een goede prompt uitmaakt.

Om te onthouden

Een account maken gaat net zo eenvoudig als vroeger een e-mailadres aanmaken. Begin gerust met een gratis versie. Uw vraag typt of spreekt u in gewone taal in, precies zoals u het aan een mens zou vragen. Die vraag heet een prompt. Hoe duidelijker u bent over wie u bent, wat u wilt en hoe u het wilt hebben, hoe beter het antwoord. En het is een gesprek, dus u mag altijd doorvragen tot het klopt.

In het volgende hoofdstuk gaan we AI inzetten voor de gewone dingen van elke dag.